40+ मराठी बौद्ध कलाकार: अभिनेते, अभिनेत्री, गायक, गायिका, कवी आणि दिग्दर्शक

Last Updated on 2 November 2026 by Sandesh Hiwale

महाराष्ट्राला अनेक प्रतिभावान मराठी बौद्ध कलाकार लाभलेले आहेत, ज्यांनी मराठी चित्रपट, नाटक, संगीत आणि साहित्य क्षेत्रात आपले महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. या लेखात आपण मराठी बौद्ध अभिनेते, अभिनेत्री, गायक, गायिका आणि कवी यांच्याविषयी जाणून घेणार आहोत. 

महाराष्ट्रातील मराठी चित्रपटसृष्टी, संगीत, लोककला, नाटक आणि दूरचित्रवाणी या क्षेत्रांमध्ये अनेक प्रतिभावान कलाकारांनी आपली वेगळी ओळख निर्माण केली आहे. यांपैकी काही कलाकार बौद्ध कुटुंबांत वाढले आहेत, तर काहींनी भगवान बुद्धांच्या शिकवणीने आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या विचारांनी प्रेरित होऊन बौद्ध धम्म स्वीकारला आहे. अनेक कलाकारांनी आपल्या कला आणि सांस्कृतिक कार्यातून बुद्ध, फुले आणि आंबेडकर यांच्या विचारांचा प्रसार केला आहे.

महाराष्ट्रात सर्वच प्रमुख धर्मांचे लोक राहत असले तरी येथे हिंदू, मुस्लिम आणि बौद्ध धर्मीयांची संख्या सर्वाधिक आहे. या विविध धर्मीयांच्या सहभागामुळे मराठी संगीत आणि अभिनय क्षेत्राला व्यापक पल्ला मिळाला आहे. महाराष्ट्रातील बौद्ध आणि महार समाजाची लोकसंख्या 8.5 टक्के आहे.

या लेखात आपण महाराष्ट्रातील 40 हून अधिक मराठी बौद्ध कलाकार, अभिनेते, गायक, शाहीर, नर्तक आणि चित्रपट दिग्दर्शक यांची ओळख करून घेणार आहोत. त्यांच्या कलाक्षेत्रातील कामगिरीबरोबरच बौद्ध धम्माशी असलेले त्यांचे नाते आणि सामाजिक प्रबोधनातील योगदान यांचाही आढावा घेणार आहोत.

महाराष्ट्रातील मराठी बौद्ध कलाकार

महाराष्ट्राला साहित्य, संगीत, नाटक आणि चित्रपटसृष्टीची समृद्ध परंपरा लाभली आहे. या परंपरेच्या जडणघडणीत विविध सामाजिक आणि सांस्कृतिक पार्श्वभूमीतील कलाकारांचे योगदान आहे. मराठी बौद्ध कलाकारांनी विशेषतः भीमगीते, बुद्धगीते, लोकशाहीर परंपरा, सामाजिक आशय असलेली नाटके आणि चित्रपट यांच्या माध्यमातून मराठी सांस्कृतिक विश्व समृद्ध केले आहे.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी 14 ऑक्टोबर 1956 रोजी नागपूर येथे लाखो अनुयायांसह बौद्ध धम्माची दीक्षा घेतली. या ऐतिहासिक धम्मांतरानंतर महाराष्ट्रात दलित बौद्ध चळवळीला मोठी प्रेरणा मिळाली. या चळवळीशी संबंधित सांस्कृतिक अभिव्यक्तीमध्ये भीमगीते, बुद्धवंदना, शाहिरी, जलसे आणि प्रबोधनपर साहित्य यांना महत्त्वाचे स्थान मिळाले. या परंपरेत अनेक गायक, कवी, अभिनेते आणि लोककलाकारांनी आपापल्या परीने योगदान दिले.

या लेखातील कलाकारांची निवड त्यांच्या कलाक्षेत्रातील ओळख आणि उपलब्ध संदर्भांच्या आधारे करण्यात आली आहे. एखाद्या कलाकाराची बौद्ध पार्श्वभूमी, स्वतः बौद्ध धम्म स्वीकारण्याचा निर्णय आणि आंबेडकरी चळवळीतील सक्रिय सहभाग या वेगवेगळ्या बाबी आहेत. त्यामुळे प्रत्येक व्यक्तीविषयी उपलब्ध माहितीनुसारच उल्लेख केला आहे.

मराठी बौद्ध अभिनेते आणि अभिनेत्री

1. सिद्धार्थ जाधव (Siddharth Jadhav)

सिद्धार्थ जाधव (जन्म 1981) हे मराठी चित्रपटसृष्टीतील लोकप्रिय अभिनेते आणि विनोदी कलाकार आहेत. चित्रपट, नाटक आणि दूरचित्रवाणी या तिन्ही माध्यमांमध्ये त्यांनी आपल्या अभिनयाची छाप पाडली आहे. त्यांच्या उत्स्फूर्त विनोदशैलीमुळे आणि ऊर्जावान अभिनयामुळे त्यांना महाराष्ट्रभर मोठा प्रेक्षकवर्ग लाभला आहे. मराठी चित्रपटांसोबतच त्यांनी हिंदी चित्रपटांमध्येही काम केले आहे.

त्यांच्या बौद्ध पार्श्वभूमीचा उल्लेख उपलब्ध मुलाखतींच्या संदर्भात केला जातो. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांना मानणाऱ्या बौद्ध समाजातून आपण आलो असल्याचे त्याने एकदा एका मुलाखतीत सांगितले होते. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या विचारांना महत्त्व देणाऱ्या बौद्ध समाजातील कलाकार म्हणून त्यांची ओळख मराठी बौद्ध कलाकारांच्या यादीत केली जाते. मनोरंजनाच्या क्षेत्रात लोकप्रियता मिळवताना मराठी भाषेतील विनोदी अभिनयाला व्यापक प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवण्यात त्यांचे योगदान आहे.

 

2. उषा जाधव (Usha Jadhav)

उषा जाधव (जन्म 1984) या मराठी आणि हिंदी चित्रपटांमध्ये काम करणाऱ्या प्रतिभावान अभिनेत्री आहेत. 2012 मध्ये प्रदर्शित झालेल्या धग या मराठी चित्रपटातील अभिनयासाठी त्यांना 60व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळाला. त्यांच्या अभिनयातील वास्तवदर्शीपणा, भावनिक खोली आणि व्यक्तिरेखांमधील सहजता यांमुळे त्यांची स्वतंत्र ओळख निर्माण झाली आहे.

माई घाट: क्राइम नंबर 103/2015 या चित्रपटातील भूमिकेसाठी 2019 मध्ये त्यांना 50 व्या भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवात सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळाला. त्यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या विचारांबद्दल आदर व्यक्त केला आहे. त्या बौद्ध आहेत. त्यांच्या कलाकृतींमधून स्त्रियांचे जीवन, सामाजिक वास्तव आणि मानवी संघर्ष यांचे चित्रण दिसते.

 

3. भाऊ कदम (Bhau Kadam)

भालचंद्र ऊर्फ भाऊ कदम (जन्म 1970) हे मराठी रंगभूमी, चित्रपट आणि दूरचित्रवाणीवरील लोकप्रिय विनोदी अभिनेते आहेत. त्यांच्या सहज अभिनयामुळे, सामान्य माणसाच्या जीवनाशी जवळीक असलेल्या व्यक्तिरेखांमुळे आणि संवादफेकीमुळे त्यांना मोठी लोकप्रियता मिळाली. चला हवा येऊ द्या या कार्यक्रमातून ते घराघरांत पोहोचले.

भाऊ कदम यांची बौद्ध कौटुंबिक पार्श्वभूमी आहे. 2017 मध्ये गणेशोत्सवाशी संबंधित एका प्रसंगानंतर बौद्ध प्रतिज्ञांच्या संदर्भात चर्चा झाल्याचेही वृत्त प्रसिद्ध झाले होते. मात्र, या प्रसंगापेक्षा त्यांच्या कलात्मक योगदानाचा आणि विनोदी अभिनयातील लोकप्रियतेचा विचार करणे महत्त्वाचे आहे. त्यांचा समावेश येथे प्रामुख्याने मराठी मनोरंजन क्षेत्रातील ओळख आणि बौद्ध पार्श्वभूमीच्या संदर्भात केला आहे.

 

4. पूनम जोशी (Poonam Joshi)

पूनम जोशी (जन्म 1980) या हिंदी दूरचित्रवाणी मालिकांमध्ये काम केलेल्या अभिनेत्री आहेत. भाभी, कहानी घर घर की, कहीं तो होगा आणि सात फेरे: सलोनी का सफर यांसारख्या मालिकांमधील त्यांच्या कामामुळे त्या प्रेक्षकांना परिचित झाल्या. पूनम जोशी या बौद्ध धम्माचे पालन करतात. (संदर्भ – 1, 2) 

 

5. पॅडी कांबळे (Paddy Kamble)

पंढरीनाथ ऊर्फ पॅडी कांबळे हे मराठी चित्रपट आणि दूरचित्रवाणीवरील विनोदी अभिनेते आहेत. त्यांनी विविध चित्रपट, विनोदी कार्यक्रम आणि मनोरंजनप्रधान सादरीकरणांतून प्रेक्षकांचे मनोरंजन केले आहे. त्यांच्या अभिनयात विनोद, सहजता आणि सामान्य जीवनातील प्रसंगांचे चित्रण दिसते.

पॅडी कांबळे बौद्ध असून त्यांचा मराठी बौद्ध कुटुंबाशी संबंध आहे. मराठी मनोरंजन क्षेत्रात विनोदी कलाकारांचे योगदान महत्त्वाचे आहे; कारण ते सामाजिक आणि कौटुंबिक अनुभवांना हलक्याफुलक्या पद्धतीने प्रेक्षकांसमोर मांडतात.

 

6. मेघा घाडगे (Megha Ghadge)

मेघा घाडगे (जन्म 1980) या मराठी अभिनेत्री आणि लावणी नृत्यांगना आहेत. अभिनयासोबतच लावणीच्या सादरीकरणात त्यांनी आपले कौशल्य दाखवले आहे. माहेरची माया, पछाडलेला आणि चल धर पकड यांसारख्या चित्रपटांमध्ये त्यांनी काम केले. एकापेक्षा एक अप्सरा आली या नृत्यविषयक कार्यक्रमातूनही त्या प्रेक्षकांसमोर आल्या.

लावणी ही महाराष्ट्राच्या लोककलेतील महत्त्वाची परंपरा आहे. या कलेचे सादरीकरण, नृत्यशैली आणि रंगमंचीय सादरीकरण यांमधून मेघा घाडगे यांनी आपली ओळख निर्माण केली आहे. त्या बौद्ध धर्मीय आहेत. 

 

प्रियंका उबाळे या अभिनेत्री, लेखिका आणि दिग्दर्शिका आहेत. त्यांनी प्रेमवारी आणि बाबो यांसारख्या मराठी चित्रपटांमध्ये तसेच साता जन्माच्या गाठी आणि माझ्या नवऱ्याची बायको यांसारख्या दूरचित्रवाणी मालिकांमध्ये काम केले आहे. अभिनयासोबतच त्यांनी लेखन आणि दिग्दर्शन क्षेत्रातही आपली क्षमता दाखवली आहे.

त्यांच्या मी रमाई या एकपात्री नाटक-कलाकृतीतून रमाबाई आंबेडकर यांच्या जीवनाचे आणि व्यक्तिमत्त्वाचे चित्रण केले आहे. या प्रकल्पात त्यांनी लेखन, दिग्दर्शन, निर्मिती आणि अभिनय अशा अनेक जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. कमी साधनसामग्रीत तयार केलेली ही कलाकृती विविध ठिकाणी दाखवली गेली आहे. रमाबाईंच्या योगदानाची ओळख लोकांपर्यंत पोहोचवण्याच्या दृष्टीने अशा कलाकृती महत्त्वाच्या ठरतात. प्रियंका उबाळे यांचे शिक्षण डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाच्या नाट्यशास्त्र विभागात झाले आहे. अधिक माहिती

 

9. अंकुर वाढवे (Ankur Wadhave)

10. कैलास वाघमारे (Kailash Waghmare)

11. प्रवीण डाळिंबकर (Pravin Dalimbkar)

प्रवीण डाळिंबकर हे मराठी रंगभूमी, चित्रपट आणि दूरचित्रवाणी क्षेत्रात काम करणारे अभिनेते आहेत. त्यांनी नाटकातून अभिनयाच्या क्षेत्रात प्रवेश केला. शिवाजी अंडरग्राऊंड इन भीमनगर मोहल्ला या नाटकातील यम या भूमिकेमुळे त्यांचे नाव रंगभूमीशी जोडले गेले.

माझ्या नवऱ्याची बायको या मालिकेत रघू ही भूमिका साकारल्यामुळे त्यांना दूरचित्रवाणीवरील प्रेक्षकांमध्येही ओळख मिळाली. नाटक, मालिका आणि चित्रपट अशा विविध माध्यमांमध्ये काम करणाऱ्या कलाकारांसाठी भूमिकांमधील वैविध्य महत्त्वाचे असते. ते बौद्ध आहेत.

 

12. वनिता खरात (Vanita Kharat)

वनिता खरात या मराठी अभिनेत्री आणि विनोदी कलाकार आहेत. महाराष्ट्राची हास्यजत्रा या कार्यक्रमातून त्यांच्या विनोदी अभिनयाला मोठी लोकप्रियता मिळाली. त्यांनी मराठी आणि हिंदी चित्रपटांमध्येही काम केले आहे. विविध व्यक्तिरेखांमधून प्रेक्षकांचे मनोरंजन करणे आणि विनोदी प्रसंगांना सहजपणे साकार करणे हे त्यांच्या अभिनयाचे वैशिष्ट्य आहे.

मराठी मनोरंजन क्षेत्रात विनोदी कलाकारांची भूमिका महत्त्वाची असते. दूरचित्रवाणी कार्यक्रमांमुळे कलाकारांना मोठ्या प्रेक्षकवर्गापर्यंत पोहोचण्याची संधी मिळते. वनिता खरात यांच्या कलाप्रवासाचा विचार करताना त्यांच्या अभिनयातील वैविध्य आणि लोकप्रियतेचा उल्लेख करता येतो. 

 

13. गौरव मोरे (Gaurav More)

गौरव मोरे हे मराठी विनोदी अभिनेते आहेत. महाराष्ट्राची हास्यजत्रा या लोकप्रिय कार्यक्रमातून त्यांनी प्रेक्षकांचे मनोरंजन केले आहे. त्यांच्या विनोदी व्यक्तिरेखा, संवादफेक आणि सहज अभिनयामुळे त्यांना मोठा प्रेक्षकवर्ग लाभला आहे.

बालकडू, संजू आणि विकी वेलिंगकर यांसारख्या चित्रपटांमध्ये त्यांनी भूमिका केल्या आहेत. दूरचित्रवाणीवरील विनोदी कार्यक्रमांपासून चित्रपटांपर्यंतचा त्यांचा प्रवास मराठी मनोरंजन क्षेत्रातील विविध संधी दाखवतो. 

 

14. पृथ्वीक प्रताप (Prithvik Pratap)

पृथ्वीक प्रताप (पृथ्वीक प्रताप कांबळे) हे मराठी विनोदी अभिनेते आहेत. महाराष्ट्राची हास्यजत्रा या कार्यक्रमातून त्यांनी लोकप्रियता मिळवली. त्यांच्या वेगळ्या अभिनयशैलीमुळे आणि विनोदी व्यक्तिरेखांमुळे प्रेक्षकांमध्ये त्यांची ओळख निर्माण झाली आहे. जागो मोहन प्यारे या मालिकेतील राहुल या व्यक्तिरेखेमुळेही ते प्रेक्षकांच्या लक्षात राहिले.

पृथ्वीक प्रताप यांचा प्रवास मराठी दूरचित्रवाणी आणि विनोदी अभिनयाच्या लोकप्रियतेचे उदाहरण आहे. अभिनयातील वैशिष्ट्ये, व्यक्तिरेखांची निवड आणि सातत्यपूर्ण काम यांमुळे कलाकार स्वतःची स्वतंत्र ओळख निर्माण करतात.

 

मराठी बौद्ध गायक आणि गायिका

15. आदर्श शिंदे (Adarsh Shinde)

आदर्श शिंदे (जन्म 1988) हे मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीतील प्रसिद्ध पार्श्वगायक आहेत. त्यांचा आवाज विशेषतः भीमगीते, बुद्धगीते, भक्तिगीते आणि मराठी चित्रपटगीतांसाठी लोकप्रिय आहे. त्यांच्या गायनात आधुनिक संगीतशैली आणि आंबेडकरी सांस्कृतिक परंपरा यांचा सुंदर संगम पाहायला मिळतो.

आदर्श शिंदे यांना प्रल्हाद शिंदे, आनंद शिंदे आणि मिलिंद शिंदे यांच्या समृद्ध सांगीतिक वारशाची पार्श्वभूमी लाभली आहे. शिंदे कुटुंबाने भीमगीतांच्या माध्यमातून डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे विचार आणि सामाजिक समतेचा संदेश अनेक पिढ्यांपर्यंत पोहोचवला आहे. आदर्श शिंदे यांनी हा वारसा आधुनिक ध्वनिमुद्रण, चित्रपटसंगीत आणि डिजिटल माध्यमांच्या माध्यमातून पुढे नेला आहे. मराठी बौद्ध गायकांमध्ये त्यांचे नाव महत्त्वाने घेतले जाते.

 

16. आनंद शिंदे (Anand Shinde)

आनंद शिंदे (जन्म 1965) हे महाराष्ट्रातील लोकप्रिय पार्श्वगायक असून भीमगीते, बुद्धगीते, भक्तिगीते आणि मराठी चित्रपटगीतांसाठी विशेष प्रसिद्ध आहेत. त्यांच्या दमदार आवाजाने आणि प्रभावी सादरीकरणाने अनेक दशकांपासून श्रोत्यांच्या मनात स्थान निर्माण केले आहे. त्यांनी चित्रपटसंगीतासोबतच आंबेडकरी सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्येही आपली वेगळी ओळख निर्माण केली आहे.

प्रल्हाद शिंदे यांच्या सांगीतिक परंपरेतून पुढे आलेल्या आनंद शिंदे यांनी भीमगीतांना लोकप्रिय संगीतशैलीशी जोडण्याचे काम केले. त्यांच्या कुटुंबावर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या विचारांचा प्रभाव असल्याचे सांगितले जाते. बुद्ध आणि आंबेडकर यांच्या विचारांशी संबंधित गीते गाऊन त्यांनी सामाजिक प्रबोधनाच्या सांगीतिक परंपरेला मोठे योगदान दिले आहे.

 

17. प्रल्हाद शिंदे (Prahlad Shinde)

प्रल्हाद शिंदे (1933–2004) हे महाराष्ट्रातील लोकप्रिय गायक होते. भक्तिगीते, आंबेडकरी गीते आणि कव्वाली यांमधील त्यांच्या गायनाला मोठी लोकप्रियता मिळाली. सहज लक्षात राहणारी चाल, प्रभावी आवाज आणि लोकांशी थेट संवाद साधणारी गायनशैली ही त्यांच्या कलेची वैशिष्ट्ये होती.

प्रल्हाद शिंदे यांनी भीमगीतांच्या माध्यमातून डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या कार्याची आणि सामाजिक समतेच्या संदेशाची ओळख अनेक श्रोत्यांपर्यंत पोहोचवली. त्यांचे पुत्र आनंद शिंदे आणि मिलिंद शिंदे तसेच नातू आदर्श शिंदे यांनी संगीतक्षेत्रात नाव कमावले. त्यामुळे शिंदे कुटुंबाचे नाव मराठी भीमगीतांच्या परंपरेशी घट्ट जोडले गेले आहे. महाराष्ट्रातील बौद्ध सांस्कृतिक इतिहासात त्यांच्या योगदानाला महत्त्वाचे स्थान आहे.

 

18. अभिजीत सावंत (Abhijeet Sawant)

अभिजीत सावंत (जन्म 1981) हे गायक, अभिनेता आणि निवेदक म्हणून ओळखले जातात. इंडियन आयडॉलच्या पहिल्या पर्वाचे विजेते ठरल्यानंतर त्यांना देशभरात लोकप्रियता मिळाली. त्यानंतर जो जीता वही सुपरस्टार आणि एशियन आयडॉल यांसारख्या संगीत स्पर्धांमध्येही त्यांनी सहभाग घेतला. हिंदी आणि मराठी संगीतक्षेत्रात त्यांनी आपली कारकीर्द पुढे नेली.

उपलब्ध माहितीनुसार, अभिजीत सावंत यांचा जन्म मुंबईतील मराठी बौद्ध कुटुंबात झाला. त्यांचा प्रवास मराठी पार्श्वभूमीतील गायकाने राष्ट्रीय स्तरावरील संगीतस्पर्धेत मिळवलेल्या यशाचे उदाहरण आहे. 

 

19. नंदेश उमप (Nandesh Umap)

नंदेश उमप हे मराठी गायक आणि लोककलाकार असून प्रसिद्ध शाहीर विठ्ठल उमप यांचे पुत्र आहेत. त्यांना लोकसंगीत, पारंपरिक गायन आणि सामाजिक आशय असलेल्या संगीताची समृद्ध परंपरा लाभली आहे. त्यांनी वडिलांच्या सांगीतिक वारशातून प्रेरणा घेत मराठी संगीतक्षेत्रात आपली ओळख निर्माण केली.

विठ्ठल उमप यांनी बुद्ध आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या विचारांशी संबंधित सांस्कृतिक कार्य केले. त्या परंपरेचा प्रभाव नंदेश उमप यांच्या कलाप्रवासाच्या संदर्भातही महत्त्वाचा ठरतो. लोककलांचा वारसा पुढे नेणे आणि विविध संगीतप्रकारांतून मराठी संस्कृतीशी नाते टिकवणे हे त्यांच्या योगदानाचे महत्त्वाचे पैलू आहेत.

 

20. सुरेखा पुणेकर (Surekha Punekar)

सुरेखा पुणेकर (जन्म 1978) या महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध लावणी कलाकार आहेत. त्यांच्या प्रभावी सादरीकरणामुळे आणि रंगमंचावरील उपस्थितीमुळे त्यांना लावणीसम्राज्ञी म्हणून ओळखले जाते. त्यांनी अनेक वर्षे लावणीच्या माध्यमातून प्रेक्षकांचे मनोरंजन केले असून महाराष्ट्राच्या लोककलेला लोकप्रिय व्यासपीठ मिळवून देण्यात योगदान दिले आहे.

सुरेखा पुणेकर या बौद्ध धर्माच्या अनुयायी आहेत. त्यांच्या कलाप्रवासातून महाराष्ट्राच्या पारंपरिक लोककलेत महिला कलाकारांनी मिळवलेल्या स्थानाचे महत्त्वही दिसून येते.

---

21. अभिजीत कोसंबी (Abhijeet Kosambi)

अभिजीत कोसंबी (जन्म 1982) हे मराठी गायक आहेत. 2007 मध्ये झी मराठीवरील सा रे ग म प या संगीतस्पर्धेत विजेते ठरल्यानंतर त्यांना विशेष लोकप्रियता मिळाली. या यशामुळे त्यांना मराठी संगीतक्षेत्रात स्वतंत्र ओळख मिळाली.

त्यांचा जन्म मराठी बौद्ध कुटुंबात झाला आहे. संगीतस्पर्धांच्या माध्यमातून नव्या गायकांना आपली कला दाखवण्याची संधी मिळते; अभिजीत कोसंबी यांच्या प्रवासातूनही हे दिसते. 

 

22. वैशाली माडे (Vaishali Mhade)

वैशाली भैसने-माडे (जन्म 1984) या मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीतील पार्श्वगायिका आहेत. अमरावती जिल्ह्यातील खारतळेगाव येथील एका गरीब बौद्ध कुटुंबात जन्मलेल्या वैशाली यांनी संगीतस्पर्धांमधून आपली कारकीर्द पुढे नेली. 2008 मधील सा रे ग म प या कार्यक्रमातील यशामुळे त्यांना व्यापक लोकप्रियता मिळाली. हिंदी संगीतविश्वातही त्यांनी आपले स्थान निर्माण केले.

बाजीराव मस्तानी चित्रपटातील पिंगा आणि कलंक चित्रपटातील घर मोरे परदेसिया ही त्यांच्या उल्लेखनीय गायनकामांपैकी आहेत. मराठी चित्रपटगीते आणि भीमगीते यांच्या माध्यमातूनही त्यांनी योगदान दिले आहे. त्या बौद्ध कुटुंबात वाढल्या. त्यांच्या संगीतप्रवासात मुख्य प्रवाहातील चित्रपटसंगीत आणि आंबेडकरी सांगीतिक परंपरा या दोन्हींचा उल्लेख करता येतो.

 

31. शीतल साठे (Sheetal Sathe)

शीतल साठे (जन्म 1986) या मराठी लोकगायिका, लेखिका आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. कबीर कला मंच आणि नवयान महाजलसा यांच्याशी संबंधित त्यांच्या सांस्कृतिक कार्यामुळे त्यांना विशेष ओळख मिळाली आहे. त्यांच्या गीतांमध्ये सामाजिक विषमता, जातिव्यवस्था, स्त्रियांचे प्रश्न आणि मानवी हक्क यांसारख्या विषयांना महत्त्वाचे स्थान आहे.

शीतल साठे यांचा जन्म मातंग समाजातील एका कुटुंबात झाला. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या विचारांनी प्रेरित होऊन त्या बौद्ध धम्माला मानतात. बाबासाहेबांनी मांडलेल्या नवयान बौद्ध धम्माच्या विचारांशी प्रेरित होऊन त्यांनी आपल्या कला मंचाला ‘नवयान महाजलसा’ असे नाव दिले. आपल्या गायनातून आणि सांस्कृतिक सादरीकरणातून त्या सामाजिक समता, न्याय आणि आंबेडकरी विचारांचा प्रसार करतात.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या विचारांशी प्रेरित नाते जोडणाऱ्या कलाकारांमध्ये त्यांचा समावेश केला जातो. बौद्ध विचारांशी संबंधित सांस्कृतिक अभिव्यक्ती आणि सामाजिक प्रबोधन हे त्यांच्या कार्याचे महत्त्वाचे पैलू आहेत. त्यांचे पती सचिन माळी हेही कवी आणि शाहीर आहेत. शीतल साठे यांचे कार्य मराठी लोकसंगीताला सामाजिक परिवर्तनाच्या चर्चेशी जोडते.

 

32. किरण सोनावणे (Kiran Sonawane)

किरण सोनावणे हे आंबेडकरी गायक आणि गीतकार होते. त्यांनी सामाजिक आशय असलेली अनेक गीते लिहिली आणि गायली. त्यांच्या गीतांमध्ये आईविषयीची कृतज्ञता, सामाजिक जाणीव आणि आंबेडकरी विचार यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. सोनावणे यांनी बौद्ध धर्म प्रचार प्रसाराचं कामही केलं आहे. ते भारतीय बौद्ध महासभा मुलुंड शाखेचे अध्यक्ष होते.

भारतीय बौद्ध महासभेशी संबंधित धार्मिक आणि प्रबोधनपर कार्यात ते सहभाग घेत असत. दूध प्यायलो जिचे त्या आईची चिता हे त्यांचे लोकप्रिय गीत म्हणून ओळखले जाते. त्यांच्या गीतांमधून सामाजिक संदेश लोकांपर्यंत पोहोचतो. बौद्ध धम्म आणि आंबेडकरी चळवळीशी संबंधित सांस्कृतिक उपक्रमांमध्ये अशा गीतकारांचे योगदान महत्त्वाचे असते. (स्रोत)

 

33. कडूबाई खरात (Kadubai Kharat)

कडूबाई खरात या महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध भीमगायिका आहेत. त्यांच्या गायनातून डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांविषयीची निष्ठा, सामाजिक स्वाभिमान आणि समतेचा संदेश व्यक्त होतो. भीमानं माय सोन्यानं भरली ओटी, तुम्ही खाता त्या भाकरीवर, कुंकू लावील रमानं आणि आमचा मास्तर शिकवतो यांसारख्या गीतांमुळे त्या अनेक श्रोत्यांच्या परिचयाच्या झाल्या आहेत.

त्यांच्या गायनाला विशेषतः आंबेडकरी सांस्कृतिक कार्यक्रमांत आणि बौद्ध समाजातील प्रबोधनपर उपक्रमांत लोकप्रियता मिळाली आहे. त्यांचा जन्म मातंग समाजामध्ये झाला होता, मात्र बाबासाहेबांच्या विचारांनी प्रेरित होऊन त्यांनी बौद्ध धम्माची दीक्षा घेतली. त्यांच्या जीवनप्रवासातून लोकसंगीताच्या माध्यमातून सामाजिक विचार जनमानसात पोहोचवण्याची ताकद दिसून येते. (स्रोत)

 

34. सीमा पाटील (Seema Patil)

शाहीर सीमा पाटील या लोककलाकार, गायिका आणि अभिनेत्री आहेत. त्यांनी शाहिरी, लोकगीते आणि प्रबोधनपर कार्यक्रमांच्या माध्यमातून प्रेक्षकांशी संवाद साधला आहे. हजारो प्रयोगांच्या अनुभवामुळे त्यांच्या कलाप्रवासाला व्यापक व्यासपीठ मिळाले आहे.

त्यांचा जन्म ओबीसी हिंदू कुटुंबात झाला होता. मात्र, बुद्ध आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या विचारांनी प्रभावित होऊन त्यांनी 20 ऑक्टोबर 2020 रोजी बौद्ध धम्माची दीक्षा घेतली. त्यामुळे त्यांच्या जीवनप्रवासात बौद्ध धम्माशी जोडले जाणे हा महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो. (स्रोत)

 

35. नामदेव ढसाळ (Namdeo Dhasal)

नामदेव ढसाळ (१९४९–२०१४) हे मराठीतील प्रसिद्ध दलित कवी, लेखक आणि सामाजिक कार्यकर्ते होते. त्यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९४९ रोजी पुणे जिल्ह्यातील कर्जत तालुक्यातील पूर गावात झाला. दलित साहित्य चळवळीतील महत्त्वाचे साहित्यिक म्हणून त्यांची ओळख आहे. त्यांनी १९७२ मध्ये राजा ढाले आणि ज. वि. पवार यांच्यासह दलित पँथर या सामाजिक संघटनेच्या स्थापनेत महत्त्वाची भूमिका बजावली.

१९७२ मध्ये प्रकाशित झालेल्या गोलपीठा या त्यांच्या पहिल्या काव्यसंग्रहाने मराठी साहित्यविश्वाचे लक्ष वेधून घेतले. त्यांच्या कवितांमधून दलितांचे जीवन, जातीय विषमता, शोषण, अन्याय, सामाजिक वास्तव आणि मानवी वेदना यांचे प्रभावी चित्रण झाले. मूर्ख म्हाताऱ्याने डोंगर हलवले, प्रियदर्शिनी, तुही यत्ता कंची? आणि खेळ हे त्यांचे उल्लेखनीय साहित्य आहे. त्यांच्या साहित्यिक योगदानासाठी त्यांना १९९९ मध्ये साहित्य अकादमी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.

नामदेव ढसाळ हे आंबेडकरी विचारांचे प्रभावी साहित्यिक होते. त्यांच्या लेखनातून डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे विचार, समता आणि सामाजिक परिवर्तनाची भूमिका ठळकपणे व्यक्त झाली. मराठी दलित साहित्याला राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळवून देण्यात त्यांचे महत्त्वपूर्ण योगदान आहे.

मराठी बौद्ध दिग्दर्शक आणि इतर कलाकार

36. नीलेश आंबेडकर (Nilesh Ambedkar)

 

37. शैलेश नरवाडे (Sailesh Narwade)

शैलेश नरवाडे हे मराठी चित्रपट दिग्दर्शक आणि चित्रपट निर्मितीशी संबंधित व्यक्तिमत्त्व आहेत. जयंती या चित्रपटामुळे त्यांना विशेष ओळख मिळाली. सामाजिक आशय, आंबेडकरी विचार आणि समकालीन तरुणांच्या अनुभवांना चित्रपटांतून मांडण्याची क्षमता मराठी चित्रपटसृष्टीसाठी महत्त्वाची आहे.

जयंती  आणि जयंती 2 या चित्रपटाच्या माध्यमातून सामाजिक ओळख, स्वाभिमान आणि आंबेडकरी विचार यांसारख्या विषयांवर चर्चा घडवून आणली गेली. 

 

38. संतोष संखद (Santosh Sankhad)

संतोष संखद (जन्म 1978) हे मराठी चित्रपटसृष्टीतील दिग्दर्शक, कलादिग्दर्शक आणि नृत्यदिग्दर्शक आहेत. ते 1998 पासून चित्रपट क्षेत्रात कार्यरत आहेत आणि 60 हून अधिक चित्रपटांमध्ये विविध जबाबदाऱ्या सांभाळल्या आहेत.

 

39. अक्षय इंदिकर (Akshay Indikar)

अक्षय इंदिकर हे मराठी चित्रपट दिग्दर्शक आहेत. स्थलपुराण या चित्रपटामुळे त्यांचे नाव स्वतंत्र धाटणीच्या चित्रपटांशी जोडले गेले. चित्रपट हे केवळ मनोरंजनाचे माध्यम नसून समाज, संस्कृती, कुटुंब आणि मानवी अनुभव समजून घेण्याचे साधनही आहे.

अक्षय इंदिकर यांच्या दिग्दर्शनाकडे मराठी चित्रपटसृष्टीतील वेगळ्या अभिव्यक्तीच्या संदर्भात पाहता येते. त्यांच्या चित्रपटांच्या कथाविषयांबद्दल आणि चित्रपट महोत्सवांतील सहभागाबद्दल तपशीलवार माहिती जोडल्यास त्यांचा कलाप्रवास वाचकांसाठी अधिक समृद्ध होईल. 

 

40. तृशांत इंगळे (Trushant Ingle)

तृशांत इंगळे हे मराठी चित्रपट दिग्दर्शक आहेत. झॉलीवुड या चित्रपटाच्या माध्यमातून त्यांनी दिग्दर्शन क्षेत्रात काम केले. मराठी चित्रपटसृष्टीत विविध सामाजिक आणि सांस्कृतिक पार्श्वभूमींचे अनुभव मांडणारे चित्रपट महत्त्वाचे ठरतात. अशा चित्रपटांमुळे स्थानिक संस्कृती, जीवनशैली आणि समाजातील प्रश्नांना पडद्यावर स्थान मिळते.

सारांश 

महाराष्ट्रातील मराठी बौद्ध कलाकारांचे योगदान केवळ चित्रपट, संगीत किंवा मनोरंजनापुरते मर्यादित नाही. अनेक कलाकारांनी भीमगीते, बुद्धगीते, शाहिरी, लोकनाट्य, चित्रपट आणि सामाजिक आशय असलेल्या कलाकृतींच्या माध्यमातून समता, स्वाभिमान, शिक्षण आणि सामाजिक न्याय यांसारखे विचार लोकांपर्यंत पोहोचवले आहेत.

वामनदादा कर्डक, प्रल्हाद शिंदे, विठ्ठल उमप आणि वीरा साथीदार यांसारख्या कलाकारांनी सामाजिक प्रबोधनाला आपल्या कलेत महत्त्वाचे स्थान दिले. तर आदर्श शिंदे, आनंद शिंदे, वैशाली भैसने-माडे आणि इतर कलाकारांनी संगीताच्या विविध प्रवाहांतून आपली ओळख निर्माण केली. अभिनय, नृत्य, दिग्दर्शन आणि विनोदी कार्यक्रमांच्या क्षेत्रात काम करणाऱ्या कलाकारांनीही मराठी मनोरंजनविश्व समृद्ध केले आहे.

मराठी बौद्ध कलाकारांची ही यादी अंतिम किंवा संपूर्ण नाही. महाराष्ट्रात अनेक प्रतिभावान बौद्ध गायक, गायिका, अभिनेते, अभिनेत्री, शाहीर, कवी, नाटककार आणि दिग्दर्शक कार्यरत आहेत. त्यांच्या कार्याची नोंद करणे, विश्वसनीय संदर्भ जतन करणे आणि नव्या कलाकारांची माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे हा या लेखाचा उद्देश आहे.

या यादीत आणखी एखाद्या मराठी बौद्ध कलाकाराचा समावेश व्हावा असे तुम्हाला वाटत असल्यास, त्या कलाकाराचे नाव, कलाक्षेत्रातील योगदान आणि बौद्ध पार्श्वभूमीचा विश्वसनीय संदर्भ कमेंटद्वारे कळवा. योग्य माहिती आणि स्रोतांच्या आधारे हा लेख वेळोवेळी अद्ययावत करण्यात येईल.